Hisobdagi pul ≠ foyda: faqat boshlovchilar shunday o‘ylaydi
Kompaniyaning hisobida millionlab so‘m bo‘lishi — bu hali biznes foydali degani emas. Aksincha ham bo‘lishi mumkin: kompaniya foydali ishlayapti, lekin vaqtincha naqd pul yetishmayapti. Nega bu holat yuz beradi, foyda bilan pul o‘rtasida nima farq bor — va biznes sog‘lig‘ini to‘g‘ri baholash uchun nimaga e’tibor berish kerak?
Foyda va pul — bir xil emas
Foyda — bu kompaniya faoliyatining ma’lum davr ichida erishgan natijasi. Bu barcha tushumlar va barcha xarajatlar (soliqlar, ish haqi, ijara, xomashyo, amortizatsiya, kreditlar va boshqalar) o‘rtasidagi farq bo‘yicha hisoblanadi. Bu — hisob-kitob raqami, lekin u haqiqiy hisobdagi qoldiq emas.
Foyda quyidagi holatlarda ham ko‘rsatilishi mumkin:
pul hali tushmagan bo‘lsa ham (masalan, mahsulot jo‘natilgan, lekin to‘lov kelajakda keladi);
xarajatlar allaqachon hisobga olingan, lekin hali to‘lanmagan bo‘lsa (masalan, soliqlar yoki ish haqi hisoblangan, lekin hali berilmagan).
Hisobdagi pul — bu ayni vaqtda kompaniya ixtiyorida mavjud bo‘lgan mablag‘. Lekin bu erda bir muhim jihat bor: bu pullarning hammasi “erkin” emas. Katta qismi allaqachon quyidagilarga mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin:
soliq to‘lovlari;
ish haqi fondi;
yetkazib beruvchilarga to‘lovlar;
qarzlar va kreditlar bo‘yicha to‘lovlar;
pudratchilarga berilgan avanslar.
Shuning uchun hisobda katta miqdordagi pul bo‘lishi — bu hali xavfsizlik belgisi emas.
Asosiy farq
Foyda kompaniyaning qanchalik samarali ishlayotganini ko‘rsatadi — barcha majburiyatlarni hisobga olgan holda.
Pul qoldig‘i esa hozirgi to‘lov qobiliyatini, ya’ni “hozir va shu yerda” xarajatlarni yopish imkoniyatini bildiradi.
P&L (foyda va zarar hisobotida) ijobiy raqamlar bo‘lishi mumkin, lekin amalda oddiy xarajatlarni yopish uchun yetarli pul bo‘lmasligi mumkin. Aksincha: vaqtincha hisobda pul bo‘lishi mumkin, lekin biznes zarar keltirayotgan bo‘lishi ham mumkin.
Ommaviy xatoliklar
"Hisobda ko‘p pul bo‘lsa — demak foydadamiz."
— Shart emas: bu pul ichida to‘lanmagan NDS, ish haqi qarzlari yoki katta yaqin to‘lovlar bo‘lishi mumkin.
"Foydamiz bor — hammasi yaxshi."
— Balki, lekin agar operatsion xarajatlarni yopishga pul bo‘lmasa — biznes xatar ostida.
"Hisobdagi hamma pulni qayta investitsiya qilsa bo‘ladi."
— Xavfli: majburiyatlarni hisobga olmasdan bu qaror biznesni naqd pul tanqisligiga olib keladi.
Nimalarga e’tibor berish kerak?
Biznesning real moliyaviy holatini baholash uchun ikki hisobotni birgalikda ko‘rib chiqish kerak:
P&L (foyda va zarar hisobotlari) — kompaniya ma’lum davrda qanday ishlaganini ko‘rsatadi;
Cash Flow (pul oqimi) — pul qayerdan kelib, qayerga ketganini ko‘rsatadi va operatsion faoliyatni davom ettirish uchun pul yetarli yoki yo‘qligini aniqlaydi.
Faqat ushbu ikkisini birgalikda tahlil qilganda, to‘liq manzara ochiladi. Masalan, “qog‘ozda” foyda bor, lekin naqd pul yo‘q. Yoki hisobda pul bor, lekin foyda yo‘q — chunki model rentabel emas.
Xulosa
Foyda — bu shunchaki hisobdagi pul emas. Bu — biznesning samaradorligini ko‘rsatuvchi chuqur va hisobga asoslangan ko‘rsatkich. Pul — bu bir nuqtadagi surat. Foyda esa — bu harakatdagi kino.
Ikkalasini ham tahlil qilmasdan turib, to‘g‘ri xulosaga kelish qiyin. Xatoliklar, kutilmagan kassaviy uzilishlar va noto‘g‘ri baholangan barqarorlik aynan shu noaniqliklardan boshlanadi.
Biznesingiz uchun tizimli hisob va xizmat joriy qilishga tayyormisiz?
Azma Finance — bu O‘zbekistondagi tadbirkorlar uchun servis bo‘lib, quyidagilarga yordam beradi:
– hisobot va buxgalteriyani avtomatlashtirish;
– hujjatlar chalkashligisiz mijozlar bilan ishlash;
– soliq, muddat va majburiyatlarni unutmaslik;
– shaffoflik va professionallik orqali mijozlarni ushlab qolish.
Azma yordamida siz oddiy buxgalteriya emas, balki ishonch va nazorat vositasiga ega bo‘lasiz — mijozlar buni his qiladi va qadrlaydi.
Azma Finance’ga ulaning — va mijozlar qaytib keladigan biznesni boshlang.