O‘zbekistonda YaTT ochish 2026: Bosqichma-bosqich yo‘riqnoma va masofaviy ro‘yxatdan o‘tish

O‘zbekiston iqtisodiyotining jadal rivojlanishi va kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan davlat siyosati tufayli yakka tartibdagi tadbirkorlik (YaTT) bugungi kunda o‘z g‘oyalarini amalga oshirishni istaganlar uchun eng qulay huquqiy shaklga aylandi. YaTT maqomi jismoniy shaxsga yuridik shaxs tashkil etmagan holda qonuniy ravishda daromad topish, xodimlarni yollash va bank kreditlaridan foydalanish imkoniyatini beradi. 2026-yilga kelib, mamlakatimizda tadbirkorlikni ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni to‘liq raqamlashtirildi, bu esa ortiqcha hujjatbozlik va idoralarda navbatda turish kabi muammolarni o‘tmishda qoldirdi. Endilikda tadbirkorlik faoliyatini boshlash uchun faqatgina xohish va internetga ulangan smartfon bo‘lishi kifoya.

YaTT maqomini olish jarayoni Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz) orqali amalga oshiriladi. Ro‘yxatdan o‘tish uchun tadbirkor o‘zining pasport ma’lumotlari (yoki ID-karta), JSHSHIR (ПИНФЛ) va amalga oshirmoqchi bo‘lgan faoliyat turlarini aniqlab olishi lozim. Shuningdek, tadbirkorlik faoliyati yuritiladigan manzilni ko‘rsatish talab etiladi. Muhim jihati shundaki, YaTT sifatida 80 dan ortiq faoliyat turlari bilan shug‘ullanish mumkin, ular orasida chakana savdo, xizmat ko‘rsatish va hunarmandchilik kabi yo‘nalishlar mavjud. Ro‘yxatdan o‘tish yakunida tadbirkorga QR-kodli guvohnoma beriladi, bu hujjat biznesning qonuniyligini tasdiqlovchi asosiy hujjat hisoblanadi.

Muvaffaqiyatli ro‘yxatdan o‘tganingizdan so‘ng, keyingi muhim qadam elektron raqamli imzo (ERI) kalitini olishdir. ERI tadbirkorga soliq hisobotlarini yuborish, shartnomalarni elektron shaklda imzolash va davlat organlari bilan masofadan muloqot qilish imkonini beradi. Shuningdek, YaTT o‘z faoliyati uchun tijorat banklarida hisobvaraq ochishi shart. Bugungi kunda ko‘plab banklar tadbirkorlarga hisobvaraqni masofadan turib, mobil ilova orqali ochish xizmatini taklif qilmoqda. Bank hisobvarag‘i orqali barcha pul o‘tkazmalarini amalga oshirish va terminallar yordamida mijozlardan to‘lovlarni qabul qilish biznesning shaffofligini ta’minlaydi va banklar oldida ijobiy kredit tarixini shakllantiradi.

2026-yilda YaTTlar uchun soliq tizimi soddalashtirilgan va adolatli tamoyillarga asoslangan. Asosiy soliq turi bu aylanmadan olinadigan soliq bo‘lib, uning stavkasi umumiy tushumning 1 foizini tashkil etadi (agar yillik aylanma 1 milliard so‘mdan oshmasa). Bundan tashqari, har bir tadbirkor oyiga bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) bir baravari miqdorida ijtimoiy soliq to‘laydi. Ushbu to‘lov tadbirkorning pensiya stajini hisoblash uchun asos bo‘ladi. Soliq hisobotlari onlayn tarzda, tadbirkorning shaxsiy kabineti orqali avtomatik shakllantiriladi, bu esa xatoliklarning oldini oladi va vaqtni tejaydi. Bunday tizim biznesni yuritish xarajatlarini kamaytiradi va tadbirkorga bor e’tiborini o‘z ishi rivojiga qaratish imkonini beradi.

Yakka tartibdagi tadbirkorlik shaklining tanlanishi ko‘plab afzalliklarga ega. Birinchidan, bu shakl yuridik shaxs (masalan, MCHJ) kabi murakkab buxgalteriya hisobini yuritishni talab qilmaydi. Ikkinchinchidan, tadbirkor topgan foydasini bankdan yechib olishda ortiqcha dividend soliqlarini to‘lamaydi, ya’ni barcha sof foyda bevosita uning ixtiyorida qoladi. Uchinchidan, YaTTlar o‘z mahsulotlarini eksport qilish va tashqi iqtisodiy faoliyatda ishtirok etish huquqiga ega. Bu imtiyozlar kichik biznes egalariga xalqaro bozorlarga chiqish va o‘z brendini jahon miqyosida tanitish uchun keng imkoniyatlar yaratadi.

O‘zbekistonda tadbirkorlik muhitining raqamlashishi nafaqat ro‘yxatdan o‘tishni, balki biznesni himoya qilishni ham osonlashtirdi. Davlat nazorat organlari tomonidan o‘tkaziladigan tekshiruvlar qat’iy tartibga solingan va barcha jarayonlar maxsus elektron tizimlar orqali kuzatib boriladi. Bu esa halol ishlayotgan tadbirkorlarning asossiz aralashuvlardan himoyalanganligini kafolatlaydi. YaTT ochish — bu nafaqat daromad topish yo‘li, balki jamiyatning faol a’zosiga aylanish, ish o‘rinlari yaratish va mamlakat iqtisodiy qudratini oshirishga qo‘shilgan hissadir. 2026-yil tadbirkorlikni boshlash uchun eng qulay va xavfsiz davr hisoblanadi.