Zamonaviy O‘zbekiston biznesida kontragentlarni tekshirish — bu shunchaki tavsiya emas, balki zaruratdir. Har yili minglab tadbirkorlar ishonchsiz hamkorlar sabab moliyaviy, huquqiy va hatto obro‘ga oid yo‘qotishlarga duch keladi. Ammo to‘g‘ri yondashuv va mavjud vositalardan foydalanish orqali bu xavflarni kamaytirish mumkin.
Nega kontragentlarni tekshirish muhim?
O‘zbekiston biznes muhiti hali ham ko‘plab chaqiriqlarga to‘la. Eng keng tarqalgan muammolardan biri — “bir kunlik firmalar”. Ular ko‘pincha soliqdan qochish yoki oldindan olingan to‘lovni o‘zlashtirish uchun tuziladi.
👉 Raqamlar bilan aytganda: mamlakatning “soya iqtisodiyoti” yillik zararini 30 trillion so‘mga yetkazadi. Hukumat bu ko‘rsatkichni 5 yil ichida ikki baravar kamaytirishni maqsad qilgan.
Tadbirkorlar uchun esa asosiy xavf — shartnoma majburiyatlari bajarilmasligi:
to‘lanmagan hisob-fakturalar;
qaytarilmagan oldindan to‘lov;
soliq organlari e’tiboriga tushish va jarimalar.
Qonunchilikda “tegishli ehtiyotkorlik” prinsipi belgilangan: tadbirkorlar hamkor tanlashda oqilona tekshiruv o‘tkazishi shart. Aks holda, bunday bitimlar xarajatlari soliq hisobida tan olinmasligi mumkin.
Kontragentni qanday tekshirish mumkin?
1. Davlat reyestrlari orqali
my3.soliq.uz — Soliq qo‘mitasi portali. Bu yerda qarzdorlik, shubhali sub’yektlar ro‘yxati va ro‘yxatdan o‘tish ma’lumotlarini ko‘rish mumkin.
Goszakupki reyestri — tenderlarda majburiyatlarni bajarmagan yoki soxta ma’lumot bergan kompaniyalar ro‘yxati.
2. Hujjatlarni tahlil qilish
Yuridik shaxslar uchun: ro‘yxatdan o‘tganlik guvohnomasi, INN, ustav hujjatlari, vakilning ishonchnomasi, so‘nggi davr moliyaviy hisobotlari.
Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun: ro‘yxat guvohnomasi, soliq hisob ma’lumotlari, pasport nusxasi.
3. QQS (NDS) statusini tekshirish
Soliq qo‘mitasi “Qora ro‘yxat” yuritadi — unda 5500+ shubhali korxona mavjud. Belgilar: 100 mln so‘mdan ortiq soliq qarzi, manzilni tez-tez almashtirish, katta hajmli savdo kichik shtat bilan, hujjatsiz mahsulot saqlash.
Texnologiyalar va servislar
myorg.uz — INN bo‘yicha batafsil ma’lumot: ro‘yxatdan o‘tish, moliyaviy holat.
Due diligence xizmatlari — yirik bitimlarda professional maslahat: moliyaviy tahlil, huquqiy tozaligi, soliq bahosi, korporativ tuzilma.
Tizimli yondashuv
Kontragentlarni tekshirish bir martalik jarayon emas, balki doimiy amaliyot bo‘lishi kerak:
Har yangi hamkorni shartnoma oldidan tekshiring.
Amaldagi hamkorlarni kamida yiliga bir marta qayta ko‘rib chiqing.
Tashkiliy hujjatda jarayon va mas’ullarni aniq belgilang.
Tekshiruv natijalarini yozma ravishda saqlang va elektron bazaga joylang.
Firibgarlikka qarshi kurash
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda quyidagi sxemalar kengaydi:
Chardjbek — mahsulot olgach, to‘lovni bekor qilish.
P2P manipulyatsiyalar — moliyaviy nazoratni chetlab o‘tish.
Davlat soxta tadbirkorlikni aniqlash orqali 3,5 trillion so‘m qo‘shimcha daromad yig‘ishni rejalashtirgan.
Moliyaviy shaffoflik — ishonch garovi
Kontragentni tekshirish muhim, ammo o‘z biznesingizning shaffofligi ham katta ahamiyatga ega. Tiniq buxgalteriya va o‘z vaqtida hisobotlar hamkorlar va soliq organlari ishonchini mustahkamlaydi.
👉 Azma Finance sizga yordam beradi:
soliqlarni avtomatik hisoblash;
hisobotlarni tayyorlash va topshirish;
shartnoma va hisob-faktura shablonlarini onlayn yuritish.
Natijada siz biznesni rivojlantirishga e’tibor qaratasiz, moliyaviy masalalarni esa biz yengillashtiramiz.
Xulosa va tavsiyalar
Kontragentlar bilan ishlashda xavflarni kamaytirish uchun tadbirkorlarga tavsiyalar:
Har doim rasmiy reyestrlar orqali tekshiring.
Jarayonni ichki tartibda formalashtiring.
Yuridik va moliyaviy holatini birgalikda tahlil qiling.
Tekshiruv natijalarini arxivlang.
Qonunchilikdagi yangiliklarni kuzatib boring.
O‘z biznesingizni shaffof yuriting.
Siz faqat shaffoflarga ishonishingiz mumkin. Ishonchli bo‘lish uchun o‘zingiz ham shaffof bo‘ling.
Azma Finance bilan moliyaviy jarayonlaringizni avtomatlashtiring va biznesingizni ishonchli hamkor sifatida ko‘rsating.