O‘zbekistonda MCHJ tashkil etishning strategik ahamiyati
Zamonaviy iqtisodiy sharoitda O‘zbekistonda o‘z biznesini boshlashni istagan har bir tadbirkor uchun Mas’uliyati cheklangan jamiyat (MCHJ) shakli eng qulay va ishonchli tanlov hisoblanadi. Bu shaklning asosi shundaki, uning ishtirokchilari jamiyat majburiyatlari bo‘yicha o‘zlarining shaxsiy mulklari bilan emas, balki faqat o‘zlari kiritgan ulushlar miqdorida javobgar bo‘ladilar. Bu esa tadbirkorlik risklarini sezilarli darajada kamaytiradi. Bugungi kunda mamlakatimizda biznesni ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni maksimal darajada soddalashtirilgan bo‘lib, u raqamli texnologiyalar yordamida bir necha daqiqa ichida amalga oshirilishi mumkin.
Firma nomini tanlash va bron qilishning o‘ziga xosliklari
Har qanday biznesning poydevori uning nomidan boshlanadi. O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, MCHJ nomi davlat tilida bo‘lishi va boshqa ro‘yxatdan o‘tgan korxonalar nomini takrorlamasligi kerak. Shuningdek, nomda "O‘zbekiston", "Davlat" kabi so‘zlardan foydalanishning maxsus tartiblari mavjudligini yodda tutish lozim. Tadbirkor dastlab Davlat xizmatlari portali orqali tanlangan nomning bo‘sh yoki band ekanligini tekshiradi va uni onlayn tarzda bron qiladi. Bu jarayon biznesning brend sifatida shakllanishidagi ilk huquqiy qadamdir va keyingi bosqichlarda hujjatlarni rasmiylashtirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Ta’sis hujjatlarini tayyorlash: Ustav va Ta’sis shartnomasi
MCHJning "konstitutsiyasi" hisoblangan Ustav va Ta’sis shartnomasi korxonaning kelajakdagi faoliyatini belgilab beruvchi asosiy hujjatlardir. Ustavda jamiyatning boshqaruv organi, foydani taqsimlash tartibi, ustav fondining miqdori va faoliyat turlari aniq ko‘rsatiladi. Agar korxonani bir necha kishi tashkil etayotgan bo‘lsa, Ta’sis shartnomasida har bir ishtirokchining ulushi va majburiyatlari batafsil bayon etilishi shart. Shuni ta’kidlash kerakki, hozirda standart ustav namunalaridan foydalanish imkoniyati mavjud, biroq yirik investitsiyalar jalb qilinayotgan loyihalar uchun huquqshunos yordamida individual ustav ishlab chiqish tavsiya etiladi.
Davlat ro‘yxatidan o‘tkazish va elektron tizimlar
Bugungi kunda MCHJni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun Davlat xizmatlari markaziga shaxsan borish shart emas. "Birdarcha" (fo.birdarcha.uz) tizimi orqali barcha jarayonlarni masofadan turib amalga oshirish mumkin. Buning uchun ta’sischidan faqatgina Elektron raqamli imzo (ERI) talab etiladi. Tizimda barcha ma’lumotlar to‘ldirilgach, davlat boji to‘lanadi va avtomatik tarzda korxonaning guvohnomasi, soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami (STIR) hamda statistika kodlari shakllantiriladi. Ushbu raqamlashtirilgan jarayon korrupsiyani oldini olish va tadbirkorlar vaqtini tejashda mislsiz ahamiyatga ega.
Ustav fondini shakllantirish va moliyaviy asoslar
MCHJ faoliyatini boshlash uchun ta’sischilar tomonidan ustav fondi shakllantirilishi kerak. Qonunchilikda ko‘p hollarda minimal ustav fondi miqdori belgilanmagan, ya’ni tadbirkor o‘z imkoniyatidan kelib chiqib istalgan summani belgilashi mumkin. Ustav fondiga nafaqat naqd pul mablag‘lari, balki ko‘chmas mulk, asbob-uskunalar yoki intellektual mulk huquqlarini ham kiritish imkoniyati mavjud. Bunda mulkiy ulushlar maxsus baholovchi tashkilotlar tomonidan baholanishi talab etilishi mumkin. To‘g‘ri shakllantirilgan ustav fondi korxonaning banklar va hamkorlar oldidagi nufuzini oshiradi.
Bank hisob raqami, muhr va yakuniy bosqichlar
MCHJ ro‘yxatdan o‘tgach, tadbirkor o‘zi tanlagan tijorat bankida hisob-kitob varag‘ini ochishi lozim. Bu jarayon ham hozirda ko‘plab banklar tomonidan onlayn tarzda taklif etilmoqda. Bank hisob raqami ochilgach, korxona o‘z xo‘jalik faoliyatini, jumladan, shartnomalar tuzish va ishchilarni yollashni boshlashi mumkin. Shuningdek, garchi hozirda tadbirkorlik sub’ektlari uchun muhrga ega bo‘lish majburiy bo‘lmasa-da, ko‘plab tadbirkorlar xalqaro hamkorlar bilan ishlashda va hujjatlar xavfsizligini ta’minlashda undan foydalanishni afzal ko‘radilar. Ushbu bosqichlardan so‘ng korxona soliq organlarida hisobga olinadi va tanlangan soliq tizimi (soddalashtirilgan yoki umumiy) bo‘yicha faoliyatini yuritadi.
