Azma Finance foydali blogi

Kabinetda tayyor soliq hisoboti: tadbirkor nimani tekshirishi kerak?

Soliq hisobi
Aylanma soliq bo'yicha proaktiv hisobot: shaklni tasdiqlashdan oldin nimalarni tekshirish kerak

Shaxsiy kabinetda tayyor hisobot ko'rinsa, uni topshirish muddatidan oldin biznes hujjatlari bilan solishtiring. Soliq kodeksining 81-moddasiga ko'ra, ayrim hisobotlarni soliq organlari shakllantiradi, lekin ma'lumotlarning to'g'riligi uchun soliq to'lovchi yoki soliq agenti javobgar bo'lib qoladi. [1]

«Hisobot tayyor» degani nimani anglatadi?

Siz do'kon yoki xizmat ko'rsatish biznesini boshqarasiz. Hisob bilan shug'ullanuvchi xodim «hisobot tayyor» deydi. Tizim faqat raqamlarni to'ldirdimi, xodim ularni tekshirdimi yoki hisobot taqdim etilgan deb hisoblandimi? Avval shu savolga javob oling. Birinchi sahifaning rasmi savdo va qaytarishlar qanday tekshirilganini ko'rsatmaydi.

81-moddada, jumladan, aylanmadan olinadigan soliq, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i, ijtimoiy soliq, yuridik shaxslarning mol-mulki va yer soliqlari bo'yicha hisobotlarni elektron shakllantirish nazarda tutilgan. Bu ro'yxatdagi barcha soliqlar har bir MChJga tatbiq etiladi degani emas. Avval o'zingiz to'lovchi hisoblangan soliq va kerakli hisobot shaklini aniqlang. [1]

Bu tadbirkor uchun nimani anglatadi?

Tizim ma'lumot kiritish ishini kamaytiradi. Ammo qaytarilgan tovar, boshqa davrga tegishli operatsiya yoki xodimga to'lov noto'g'ri aks etgan bo'lishi mumkin. Tekshiruvning vazifasi ikki raqamni shunchaki tenglashtirish emas, hisobotdagi summani hujjat bilan tushuntirishdir.

Shakllantirilgan ma'lumotlar hisob hujjatlaridan farq qilsa, 81-modda hisobotga besh kun ichida, biroq uni taqdim etish muddatidan kechiktirmay tuzatish kiritish va taqdim etishni talab qiladi. Belgilangan muddatda tuzatish kiritilmasa, bu rozilikni bildiradi va hisobot shakllantirilgan holda taqdim etilgan deb hisoblanadi. Qoida aynan soliq organlari shakllantirgan hisobotga tegishli. [1]

Soliq kodeksining 5-moddasiga ko'ra, kalendar kunlar alohida ko'rsatilmagan bo'lsa, kunlarda belgilangan muddat ish kunlarida hisoblanadi. Lekin kabinetni bugun ochganingiz o'z-o'zidan yangi besh kun bermaydi. Aynan qaysi hodisadan sanash boshlanishini va tegishli shakl tartibini alohida aniqlashtiring. Umumiy topshirish muddati oldin tugasa, uni o'tkazib yubormang. [2]

Xodimga beriladigan aniq topshiriq

  1. Korxona nomi, STIR, soliq turi va hisobot davrini yozing. Bir nechta korxonaga xizmat ko'rsatilsa, kabinetda kerakli korxona tanlanganini tekshiring.
  2. Shakllantirilgan nusxani va tizim ko'rsatsa, yaratilgan sanasini saqlang. Keyin tuzatilgan fayl bilan almashtirib yubormang.
  3. Muhim summalarni savdo, qaytarish, ish haqi yoki obyekt hujjatlari bilan solishtiring. Faqat shu hisobotga aloqador ma'lumotlarni oling.
  4. Har bir tushunarsiz farq uchun satr, summa, hujjat va keyingi qadamni ko'rsating. «Tekshirish kerak» degan umumiy yozuv bilan cheklanmang.
  5. Yakuniy nusxa va kabinetdagi natija tasdig'ini saqlang. Ochiq qolgan savol bo'lsa, kim va qachon hal qilishini belgilang.

Dastlabki tekshiruv uchun elektron imzoning yopiq kaliti yoki parolini yubormang. Avval kerakli hujjat va ma'lumotlarni tayyorlang. Imzolash usuli alohida kelishiladi; bu xavfsizlik tavsiyasi kabinetdagi vakolatlar mavjudligini tasdiqlamaydi.

Bir hisobot uchun tekshiruv jadvali

Natijasi ko'rinadigan nazorat
TekshiruvNima bilan solishtiriladiNima saqlanadi
Korxona va davrShakl nomi, STIR va davr hujjatlariBoshlang'ich nusxa
Summa va sababOperatsiyalar ro'yxati va tegishli hujjatlarIzohlangan va ochiq savollar
Yakuniy natijaHisobot fayli va kabinet holatiTasdiq va mas'ul shaxs

Har bir farq yoniga tegishli fayl manzilini yozing. Bank ko'chirmasi pul harakatini ko'rsatadi, lekin operatsiya qaysi soliq davriga va ko'rsatkichga kirishini o'zi belgilamaydi. Hisobga tushgan barcha pulni tekshirmasdan soliq bazasi deb olmang.

Misol: oy oxiridagi qaytarish

O'quv misoli: savdo jadvalingizda xaridorga qaytarilgan pul bor, tayyor hisobotda esa uning ta'sirini topa olmadingiz. Avval dastlabki savdo hujjati, qaytarish hujjati va sanalarni solishtiring. Keyin bu qaytarish aynan shu shaklda qanday aks etishini aniqlang. Bankdagi qaytarilgan summani hisobot yakunidan shunchaki ayirib tashlamang.

Tekshiruv natijasida boshlang'ich summa to'g'ri ekanligi ham tasdiqlanishi mumkin. Muhimi, sabab hujjat bilan tushuntirilsin. Sabab topilmasa, qulay raqamni tanlash o'rniga savolni muddatdan oldin mutaxassisga bering.

Natijani qanday qabul qilish kerak?

Xodimdan qisqa yakun so'rang: qaysi davr va shakl tekshirildi, nimalar o'zgardi, nima uchun o'zgardi, kabinet qanday holatni ko'rsatmoqda va tasdiq qayerda. Og'zaki «hammasi joyida» javobi keyingi oyda xatoni topishga yordam bermaydi.

Hisobot umuman yo'q, rad etilgan yoki umumiy muddat o'tgan bo'lsa, avval haqiqiy holatini aniqlang. Tayyor hisobotga tuzatish kiritmaslik qoidasi har qanday qoralamaga avtomatik tatbiq etilmaydi. Bu material tekshiruvni tashkil qilishga yordam beradi; barcha shakllar va kechiktirilgan tuzatishlar tartibini qamramaydi.

Tekshiruv uchun umumiy chat ochish shart emas. Bitta papka va bitta vazifada shakl, davr, boshlang'ich nusxa, savollar jadvali hamda yakuniy tasdiqni birga saqlang. Fayl nomida davr va nusxa turi ko'rinsin. Aks holda keyingi oyda qaysi nusxa oxirgi ekanini yana so'rashga to'g'ri keladi. Bu tavsiya hujjatlarni saqlashning qonuniy muddatini belgilamaydi, faqat tekshiruvni tushunarli qiladi.

Xodimga topshiriq berganda, siz kutayotgan natijani yozing: qaysi ko'rsatkichlar tekshirildi, qaysilari o'zgardi va nima ochiq qoldi. Agar tekshiruvga kerakli hujjat yetishmasa, uning nomi va kimdan olinishi ko'rsatilsin. «Hujjat yo'q» degan umumiy xabar o'rniga «falon qaytarish bo'yicha tasdiq kerak» deyilsa, uni tezroq topish mumkin. Hamma narsani boshidan qayta tekshirish o'rniga aynan shu bo'shliqni yoping. Rahbar maqsadi har bir hisobni o'zi bajarish emas, natija nimaga tayanganini tushunishdir.

Tekshiruv tugagach, papka manzilini rahbarga yuboring va keyingi davrni kim ochishini belgilang.

Ko'p so'raladigan savollar

Tayyor hisobotni ochmasam ham bo'ladimi?

81-modda belgilangan muddatda tuzatish kiritilmasligini rozilik va taqdim etilgan deb hisoblash bilan bog'laydi. Shuning uchun qo'lda yuborish talab etilmasa ham, ma'lumotlarni oldindan tekshiring.

Ro'yxatdagi barcha soliqlarni topshirishim kerakmi?

Yo'q. Avval qaysi soliqlar bo'yicha to'lovchi ekaningizni va qaysi shakl sizga tegishli ekanini aniqlang.

«Topshirildi» degan javob o'rniga nimani so'ray?

Shakl nomi, davr, yakuniy fayl, o'zgarishlar sababi va kabinetdagi natija tasdig'ini so'rang. Ochiq savollar alohida ko'rsatilsin.

Mavzu bo'yicha batafsil: Proaktiv hisobotda tafovut bo'lsa: qachon hisobotni qabul qilish, qachon esa avval ma'lumotlarni tuzatish kerak

Manbalar va dolzarblik

Huquqiy normalar 2026-yil 24-oktabrda Lex.uz dagi amaldagi o'zbekcha matn bilan solishtirildi. Ruscha matn norasmiy tarjima sifatida belgilangan.

  1. https://lex.uz/docs/4674902?ONDATE=21.10.2026%2000#7960024
  2. https://lex.uz/docs/4674902?ONDATE=21.10.2026%2000#5464828