Tayyor soliq hisobotidagi raqam hujjatlarga mos kelmasa, avval to'g'ri summani va tuzatishning oxirgi muddatini aniqlang. Soliq kodeksining 81-moddasidagi besh kun umumiy topshirish muddatidan o'tishga ruxsat bermaydi. 5-moddaga ko'ra, kalendar kunlar belgilanmagan muddat ish kunlarida hisoblanadi. [1][2]
Besh kun qo'shimcha vaqt degani emas
Xodim xatoni ko'rdi va «hali besh kun bor» deb ishni keyinga qoldirdi. Undan hisobot shakli, umumiy topshirish muddati va besh kunni qaysi hodisadan sanayotganini so'rang. Sizga xabar yozilgan sana qonuniy hisob boshlanishini o'zi tasdiqlamaydi.
81-modda soliq organlari shakllantirgan hisobot bilan hisob hujjatlari o'rtasidagi farqqa tegishli. Unda har qanday hisobotni umumiy muddatdan keyin yana besh kun davomida tuzatish mumkin deyilmagan. Bunday hisobotni tuzish, tuzatish va taqdim etish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. [1]
5-modda hisobni tegishli sana yoki hodisadan keyingi kundan boshlashni belgilaydi. Ammo avval qaysi hodisa nazarda tutilganini aniqlash kerak. Kabinetni birinchi marta ochgan kuningizni avtomatik boshlanish sanasi deb olmang. [2]
Bu tadbirkor uchun nimani anglatadi?
Birinchi vazifa butun hisobni boshqatdan yozish emas, tushunarli tafovutlar ro'yxatini tuzish. Har bir satrda kabinetdagi summa, hujjatdagi summa, farq sababi va mas'ul shaxs bo'lsin. Sabab noma'lum bo'lsa, bu tayyor tuzatish emas, ochiq savoldir.
Yordam so'rash va tuzatishni yakunlashni ajrating. Qo'llab-quvvatlash xizmatiga xat yoki mutaxassisga topshiriq yuborish tuzatilgan hisobot taqdim etilganini isbotlamaydi. Vaqt kam bo'lsa, murojaatning boshidayoq muddatni, shaklni va bahsli satrni ko'rsating.
Sabablarni uch guruhga ajrating: rekvizit xatosi, yetishmayotgan hujjat va hozircha tushuntirilmagan sabab. Birinchi ikki holatni tasdiqlangan ma'lumot va tegishli tartib asosida hal qiling. Sabab noma'lum bo'lsa, hisobotni o'zgartirishdan oldin mutaxassisga bering. Faqat summalar mos kelishi uchun soliq holati yoki korxona rekvizitlarini o'zgartirmang.
Beshinchi kunni kutmasdan ishni boshlang
- Boshlang'ich hisobot va shakllantirish haqidagi ko'rinadigan ma'lumotni saqlang. Umumiy muddatni va uning manbasini yozing.
- Har bir farqni alohida satrga kiriting. Katta summalar va davr chegarasidagi operatsiyalardan boshlang.
- Takroriy yozuv, bekor qilish, qaytarish va sanalar farqini tekshiring. Hujjat topilmaguncha ularni tayyor izoh deb qabul qilmang.
- Tasdiqlangan o'zgarishlarni kelishing. Bog'liq ko'rsatkichlarni tekshiring, lekin sababsiz butun hisobotni almashtirmang.
- Tuzatilgan nusxani tegishli tartibda taqdim eting va natijasini saqlang. Fayl faqat qoralama bo'lib qolmaganini tekshiring.
- Har bir savolga yakuniy holat yozing: tuzatildi, o'zgarishsiz tasdiqlandi yoki alohida huquqiy tekshiruv kutilmoqda.
Bu ish ketma-ketligi, besh kunlik taqvim emas. Umumiy topshirish muddati oldin tugasa, tekshiruvni kunlarga cho'zish mumkin emas.
Rahbar tushunadigan tafovutlar jadvali
| Nima | Nima yoziladi | Natija |
|---|---|---|
| Hisobotdagi summa | Satr, summa, nusxa nomi | Qaysi raqam tekshirilayotgani aniq |
| Hujjatdagi summa | Hujjat, sana, operatsiya | Taklif etilgan raqam asoslangan |
| Sabab va yakun | Izoh, o'zgarish va tasdiq | Yopilgan va ochiq ishlar ajratilgan |
Izohsiz o'nlab fayllarni yubormang. Jadvaldagi va xatdagi fayl nomlari bir xil bo'lsin. Faqat «summa mos emas» deyilsa, boshqa xodim tekshiruvni boshidan boshlashiga to'g'ri keladi.
Misol: bitta savdo ikki marta yozilgan
O'quv misoli: menejer ikki ro'yxatni birlashtirib, bitta savdoni ikki marta kiritdi. Bu soliq kabinetidagi xatoni hali isbotlamaydi. Savdo raqamini ikkala ro'yxatdan, asl hujjatdan va hisobotdan toping. Takror faqat ichki jadvalda bo'lsa, hisobotni emas, jadvalni tuzating.
Hujjatlar tayyor hisobotning o'zida xato borligini ko'rsatsa, boshlang'ich qiymat, to'g'ri qiymatning asosi va yakuniy nusxani ro'yxatda qayd eting. Keyinchalik o'zgarishni tushuntirish uchun ikkala nusxani ham saqlang.
Qachon o'zingiz tuzatmasligingiz kerak?
Operatsiya qaysi davrga kirishi, daromadni kim olgani yoki xorijiy bitimga qaysi qoida tatbiq etilishi noma'lum bo'lsa, raqamni taxminan o'zgartirmang. Mutaxassisga shakl, satr va tegishli hujjatlarni bering. Ikki summani tenglashtirish huquqiy savolni hal qilmaydi.
Muddat allaqachon o'tgan yoki tekshiruv bo'yicha talab kelgan bo'lsa, aynan o'sha holatning tartibini aniqlang. 81-moddadagi besh kun barcha soliq xatlariga javob berish muddati emas. Belgilangan vaqtda tuzatish kiritilmasa, shakllantirilgan hisobotga rozilik va taqdim etilgan deb hisoblash qoidasi ishlaydi. [1]
Tuzatishdan oldin kim uni korxona ichida tasdiqlashini kelishib oling. Hisobotni tayyorlovchi va yakuniy natijani tekshiruvchi bitta odam bo'lsa ham, bu ikkita qadam yozma ko'rinsin. Rahbar safarda bo'lsa, masala kimga o'tishini oldindan belgilang. Ichki tasdiqlash jarayoni topshirishni to'xtatib qo'ymasligi kerak.
Mutaxassisga murojaatni shunday tuzing: hisobot nomi va davri, bahsli satr, kabinetdagi summa, sizdagi hujjat va aynan nimani bilmoqchisiz. Masalan, «bu qaytarish shu davrga kiradimi yoki keyingi davrgami?» degan savol «hisobotni ko'rib bering»dan aniqroq. Maxfiy hujjatlarni ochiq guruhga joylamang; kerakli xodimga kelishilgan kanal orqali yuboring. Elektron imzoning yopiq kaliti va parolini savolga ilova qilmang.
Yakunida faqat yangi faylni saqlamang. Farq nima sababdan paydo bo'lgani va qayerda tuzatilgani ham yozilsin. Agar xato ichki jadvalda bo'lsa, uni ham yangilang; aks holda kelasi oy tekshiruv yana noto'g'ri jadvaldan boshlanadi. Biror savol yopilmagan bo'lsa, uni alohida yozing va mas'ulni belgilang. Bu bajarilgan ish bilan davom etayotgan tekshiruvni aralashtirmaslikka yordam beradi.
Agar hisobot bilan birga ichki jadval ham tuzatilgan bo'lsa, eski nusxani alohida qoldiring va yangi nusxada tuzatish sababini yozing. Hujjatga havola ko'rsatilmasa, keyingi xodim bu o'zgarish to'g'rimi yoki tasodifan kiritilganmi, ajrata olmaydi. Yakuniy tekshiruvda satrlar ro'yxatini qayta ochib, har bir savolda natija borligini ko'ring. Ochiq masala qolsa, uning muddat va mas'ulini alohida ko'rsating. Shunda bitta noaniq savol butun ishni bajarilgan deb belgilashga sabab bo'lmaydi.
Ko'p so'raladigan savollar
Besh kun ish kunimi?
81-moddada kalendar kunlar deyilmagan. 5-moddaning umumiy qoidasi ish kunlarini belgilaydi. Aniq hisob uchun boshlanish hodisasi va umumiy topshirish muddati tasdiqlanishi kerak.
Xatoni bugun ko'rsam, bugundan sanaymanmi?
81-modda bunday boshlanishni o'zi belgilamaydi. Tegishli shaklning tartibini tekshirmasdan muddatni yangidan boshlamang.
Mutaxassisga xat yuborish yetarlimi?
Yo'q. Yakuniy hisobot va natija tasdig'i kerak. Xat topshiriq berilganini ko'rsatadi, bajarilganini emas.
Manbalar va dolzarblik
Huquqiy normalar 2026-yil 24-oktabrda Lex.uz dagi amaldagi o'zbekcha matn bilan solishtirildi. Ruscha matn norasmiy tarjima sifatida belgilangan.